System bankowy kraju stopniowo wychodzi poza obsługę rynku wewnętrznego. Rosnący handel zagraniczny, zwiększające się przepływy transgraniczne i rozwój płatności cyfrowych tworzą popyt na infrastrukturę zdolną połączyć kraj z sąsiednimi gospodarkami. Jednak przekształcenie Uzbekistanu w samodzielny węzeł finansowy Azji Centralnej pozostaje zadaniem, a nie dokonanym faktem.
W 2025 roku obroty handlu zagranicznego kraju osiągnęły 81,2 mld dolarów, rosnąc o 20,7% w ujęciu rocznym. Eksport wyniósł 33,8 mld dolarów, import — 47,4 mld dolarów. Uzbekistan utrzymywał stosunki handlowe ze 210 państwami, a największymi partnerami pozostały Chiny, Rosja i Kazachstan. Dane opublikowane przez Państwowy Komitet Statystyczny 22 stycznia 2026 roku pokazują skalę międzynarodowych powiązań gospodarczych kraju. Jednocześnie stawiają pytanie: na ile krajowy system finansowy jest gotowy obsługiwać rosnące przepływy towarów, kapitału i płatności?
Dla biznesu to pytanie ma konkretny wymiar. Przy zawieraniu kontraktu handlu zagranicznego ważna jest nie tylko cena produktu. Trzeba wiedzieć, ile czasu zajmie rozliczenie międzynarodowe, w jakiej walucie zostanie przeprowadzone, ilu pośredników uczestniczy w operacji i jakie wymagania postawią banki. To właśnie zdolność do rozwiązywania takich zadań decyduje o tym, czy Uzbekistan może stać się jednym z istotnych elementów infrastruktury finansowej Azji Centralnej.
Od reformy wewnętrznej do rozliczeń międzynarodowych
Zmiana pozycji Uzbekistanu wiąże się przede wszystkim z transformacją własnej gospodarki. Według oceny Międzynarodowego Funduszu Walutowego z 18 czerwca 2026 roku realny PKB kraju wzrósł o 7,7% w 2025 roku, a w pierwszym kwartale 2026 roku wzrost osiągnął 8,7% w ujęciu rocznym. Jednocześnie MFW prognozował spowolnienie wzrostu rocznego do 6,8% w 2026 roku, wskazując na potrzebę ograniczania presji inflacyjnej i kontynuowania reform strukturalnych.
Wzrostowi gospodarczemu towarzyszy zwiększenie zapotrzebowania na usługi bankowe. Rozszerzanie produkcji, import sprzętu, eksport produktów i działalność firm międzynarodowych wymagają finansowania kapitału obrotowego, operacji walutowych i rozliczeń z zagranicznymi kontrahentami. System bankowy reaguje na te zmiany, choć jego struktura nadal znacznie różni się od systemów z przewagą kapitału prywatnego. Według danych Banku Centralnego Uzbekistanu na 1 sierpnia 2026 roku łączne aktywa banków komercyjnych osiągnęły 1016,6 bln sumów wobec 852,4 bln sumów rok wcześniej — nominalny wzrost o około 19,3%. Wolumen depozytów w tym samym okresie wzrósł z 360,4 do 482,7 bln sumów, czyli o około 33,9%.
Wzrost bazy depozytowej jest ważny nie tylko dla kredytowania wewnętrznego. Rozszerza możliwości banków w zakresie pozyskiwania i redystrybucji zasobów, rozwoju produktów rozliczeniowych i obsługi firm współpracujących z rynkami zagranicznymi. Jednak wzrost aktywów i depozytów sam w sobie nie dowodzi większej efektywności rozliczeń międzynarodowych.
Płatności: od dostępu do infrastruktury do zgodności systemów
Jedną z głównych zmian ostatnich lat jest rozszerzenie możliwości wykorzystania cyfrowych instrumentów finansowych poza rynkiem krajowym. Jednocześnie rozliczenia międzynarodowe są niejednorodne: płatności między firmami, przekazy osób fizycznych i płatności za zakupy za granicą działają według różnych mechanizmów. Korporacyjne rozliczenie międzynarodowe często wymaga udziału banków korespondentów — instytucji finansowych, za pośrednictwem których banki różnych krajów przeprowadzają wzajemne płatności. Ważna jest nie tylko techniczna możliwość przelewu, ale także dostępność potrzebnej waluty, weryfikacja uczestników operacji i warunki obsługi.
Przejście na rozliczenia w walutach narodowych potencjalnie pozwala ograniczyć liczbę konwersji walutowych. Jednak oszczędności nie powstają automatycznie: zależą od płynności odpowiednich par walutowych, spreadów, prowizji i dostępności banków pośredniczących. Dlatego wzrostu handlu Uzbekistanu z Chinami, Rosją i Kazachstanem nie należy automatycznie interpretować jako dowodu potanienia rozliczeń międzynarodowych.
W segmencie detalicznym zmiany są bardziej widoczne. Według przeglądu Banku Centralnego z 14 sierpnia 2026 roku w okresie styczeń–czerwiec do Uzbekistanu napłynęło 9,3 mld dolarów przekazów transgranicznych osób fizycznych, o 13% więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. Z tej kwoty 4,8 mld dolarów, czyli 51,7%, wpłynęło bezpośrednio na karty bankowe kanałami P2P. Wolumen takich operacji wzrósł o 32% w ujęciu rocznym. Świadczy to o zmianie kanałów napływu pieniędzy: przekazy coraz częściej stają się częścią codziennej cyfrowej bankowości, a nie odrębną operacją pobrania gotówki. Cyfryzacja kanału nie oznacza jednak, że każdy przekaz międzynarodowy stał się tańszy: ostateczny koszt nadal zależy od taryf, kursu walutowego i warunków systemu płatności.
Od pojedynczych usług do platform międzynarodowych
W sektorze bankowym Uzbekistanu można wyróżnić kilka modeli udziału w międzynarodowej infrastrukturze finansowej.
Pierwszy — podłączanie cyfrowych produktów bankowych do międzynarodowych systemów płatności. Wymowny jest przykład Octobank, jednego z wyraźnie rosnących prywatnych banków kraju. Według wyników opublikowanych przez bank 11 lutego 2026 roku jego aktywa na koniec 2025 roku osiągnęły 12,2 bln sumów, a depozyty klientów — 10,84 bln sumów. Bank poinformował o wzroście aktywów o 314%, a depozytów o 515% względem 2024 roku. W październiku 2025 roku Octobank ogłosił integrację Alipay+ z aplikacją Octo-Mobile. Dzięki podłączeniu przez infrastrukturę HUMO klienci uzyskali możliwość płacenia za zakupy za granicą kodem QR z automatyczną konwersją środków.
Dla rynku finansowego znaczenie takiej integracji wykracza poza pojedynczą aplikację: krajowy produkt bankowy uzyskuje dostęp do międzynarodowej sieci akceptacji płatności bez konieczności tworzenia własnej infrastruktury w każdym kraju. Jednocześnie chodzi przede wszystkim o płatności detaliczne, a nie o pełnoprawny mechanizm rozliczeń międzynarodowych między przedsiębiorstwami. Jak wcześniej zauważono w biurze prasowym Octobank, usługa jest skierowana m.in. do klientów, którzy podróżują, pracują lub uczą się za granicą.
Drugi model — rozwój międzynarodowego finansowania handlu.** Wymowna jest tu współpraca Asakabank z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju. Bank przystąpił do programu Trade Facilitation Programme, w ramach którego EBOiR otworzył mu limit do 20 mln dolarów na wsparcie operacji eksportowo-importowych. Mechanizm programu przewiduje udzielanie gwarancji międzynarodowym bankom potwierdzającym, co pozwala ograniczać niektóre ryzyka płatnicze transakcji handlu zagranicznego. To przykład działającego modelu instytucjonalnego, choć samo przystąpienie Asakabank do programu nastąpiło jeszcze w 2019 roku. W liście nagród EBOiR za 2025 rok Asakabank wskazano jako najbardziej aktywny bank emitujący z Uzbekistanu w ramach programu.
Trzeci model — podłączanie lokalnych banków do międzynarodowych mechanizmów podziału ryzyk handlowych.** Azjatycki Bank Rozwoju w swoim programie Trade and Supply Chain Finance Program udziela gwarancji i finansowania poprzez sieć partnerskich instytucji finansowych. W opublikowanym na 23 października 2026 roku wykazie banków uczestniczących z Uzbekistanu obecne są m.in. Ipak Yuli Bank, Asakabank, Uzpromstroybank i Davr Bank.
Dla biznesu takie mechanizmy mogą być nie mniej istotne niż płatności mobilne: pozwalają bankom uczestniczyć w finansowaniu handlu międzynarodowego z wykorzystaniem instrumentów wielostronnych instytucji rozwoju. Jednak udział w programie nie ujawnia automatycznie wolumenu faktycznie sfinansowanych operacji konkretnego banku. Rozwój międzynarodowej infrastruktury finansowej przebiega więc w kilku kierunkach jednocześnie — poprzez integracje płatności detalicznych, stosunki korespondenckie i instrumenty finansowania handlu.
Infrastruktura cyfrowa jako przedmiot strategii państwowej
We wrześniu 2026 roku Bank Centralny Uzbekistanu przedstawił krajową strategię rozwoju technologii finansowych na lata 2026–2030. Dokument przewiduje modernizację cyfrowej infrastruktury finansowej, zwiększenie zgodności systemów płatności, rozwój współpracy międzynarodowej, ochronę konsumentów i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa. Regulator wyznaczył cel pozycjonowania Uzbekistanu jako regionalnego centrum fintech do końca 2030 roku. To ważny sygnał co do priorytetów państwa, ale na razie jest to właśnie cel strategiczny, a nie potwierdzenie już osiągniętego przywództwa regionalnego.
W sierpniu Bank Centralny przeprowadził także rozmowy z Tencent o możliwej integracji krajowej infrastruktury QR z zagranicznymi ekosystemami płatności. Strony zgodziły się kontynuować prace techniczne i przygotować mapę drogową. Odrębnie omawiano współpracę z Ant Group w obszarze płatności transgranicznych. Takie inicjatywy są potencjalnie ważne dla turystyki, e-commerce i obsługi zagranicznych klientów. Na razie jednak nie należy ich oceniać jako działających korytarzy płatniczych: publiczne komunikaty regulatora odnotowują negocjacje i zamiary, a nie uruchomienie odpowiednich usług. Do oceny rzeczywistego efektu konieczne będzie obserwowanie liczby podłączonych uczestników, geografii operacji, wolumenów transakcji i kosztu płatności.
Kazachstan i Uzbekistan: konkurencja dwóch modeli
Regionalne ambicje Uzbekistanu należy oceniać z uwzględnieniem pozycji Kazachstanu, który ma większą gospodarkę i bardziej rozwinięty rynek finansowy. Według danych Banku Światowego za 2025 rok nominalny PKB Kazachstanu wynosił 306,2 mld dolarów, Uzbekistanu — 147 mld dolarów, Kirgistanu — 22,6 mld dolarów. Jednocześnie gospodarka Uzbekistanu rosła szybciej niż kazachska: o 7,7% wobec 6,5%.
Różnica skali oznacza, że Uzbekistanowi na razie przedwcześnie ubiegać się o rolę głównego centrum finansowego regionu.
Według Bruno S. Sergiego, profesora ekonomii politycznej Uniwersytetu w Messynie (Włochy) i wykładowcy Uniwersytetu Harvarda (USA), rozwój infrastruktury finansowej Azji Centralnej należy oceniać nie tylko przez skalę gospodarek narodowych, ale także przez zdolność systemów bankowych do zapewniania międzynarodowych powiązań gospodarczych.
„Przyszłość architektury finansowej Azji Centralnej nie musi wiązać się z pojawieniem się jednego dominującego centrum. Kazachstan i Uzbekistan mogą rozwijać się jako wzajemnie uzupełniające się rynki finansowe. Dla Uzbekistanu kluczową przewagą może stać się połączenie rosnącej gospodarki, modernizacji sektora bankowego i rozszerzania międzynarodowych powiązań płatniczych. Jednak rzeczywista konkurencyjność będzie określana nie liczbą produktów cyfrowych, lecz zdolnością systemu finansowego do zapewniania niezawodnych, dostępnych i przewidywalnych rozliczeń dla biznesu i inwestorów” — zauważa Bruno Sergi.
Modele gospodarcze obu krajów mogą jednak nie tylko konkurować, ale i uzupełniać się. Kazachstan dysponuje większą bazą gospodarczą, podczas gdy Uzbekistan ma znaczący rynek wewnętrzny i rozszerza międzynarodowe powiązania handlowe. Dla biznesu regionalnego wartość stanowi nie tyle przenoszenie operacji finansowych z jednego kraju do drugiego, ile możliwość swobodnego współdziałania między nimi.
Na przykład dla firmy działającej jednocześnie w Kazachstanie i Uzbekistanie ważniejsza jest przewidywalność rozliczeń, dostępność operacji walutowych i porównywalne wymagania banków niż formalne przywództwo jednego z krajów pod względem liczby projektów fintech. Dlatego najbardziej realistycznym scenariuszem wydaje się rozwój kilku wzajemnie powiązanych centrów finansowych o różnej specjalizacji. W tym modelu Uzbekistan może wzmacniać pozycję dużego rynku usług bankowych i płatniczych, obsługującego handel, przekazy pieniężne i międzynarodową aktywność biznesową.
Co ogranicza ambicje finansowe Uzbekistanu
Głównym ograniczeniem strukturalnym pozostaje wysoka rola państwa w sektorze bankowym. Na 1 sierpnia 2026 roku banki z udziałem państwa odpowiadały za 62% aktywów i 65% kredytów systemu bankowego Uzbekistanu. Wysoki udział państwa sam w sobie nie wyklucza rozwoju międzynarodowych usług finansowych, ale zwiększa znaczenie jakości ładu korporacyjnego, przejrzystości decyzji kredytowych i konsekwencji reform. MFW w przeglądzie z czerwca 2026 roku również zwracał uwagę na potrzebę wzmocnienia stabilności makrofinansowej i kontynuowania przekształceń strukturalnych. Wśród ryzyk fundusz wskazywał niepewność zewnętrzną i możliwość przegrzania gospodarki wobec wysokiego popytu wewnętrznego.
Drugim ograniczeniem jest niejednorodność międzynarodowej infrastruktury płatniczej. Nawet przy nowoczesnych aplikacjach cyfrowych operacje transgraniczne pozostają zależne od banków korespondentów, płynności walutowej, zgodności z sankcjami i wymogów różnych jurysdykcji.
Trzecim — ograniczona porównywalność danych. Statystyka publiczna pozwala oceniać wolumeny handlu, aktywa banków i przekazy pieniężne, ale nie daje pełnego obrazu faktycznej szybkości i kosztu płatności międzynarodowych między krajami Azji Centralnej. Bez tych danych nie można przekonująco twierdzić, że regionalna integracja finansowa już doprowadziła do obniżenia kosztów biznesu.
Co określi pozycję Uzbekistanu w najbliższych pięciu latach
W perspektywie lat 2027–2031 dalsze wzmocnienie roli Uzbekistanu będzie zależeć nie tyle od liczby ogłoszonych inicjatyw międzynarodowych, ile od ich praktycznych rezultatów.
Pierwsze kryterium — rozwój działających transgranicznych kanałów płatniczych. Znaczenie będą miały liczba podłączonych krajów i banków, wolumen operacji, koszt przekazów i udział pomyślnie zakończonych płatności.
Drugie — rozszerzenie międzynarodowego finansowania handlu. Ważne są tu wolumeny potwierdzonych akredytyw, gwarancji, linii kredytowych i faktyczne wykorzystanie takich instrumentów przez przedsiębiorstwa.
Trzecie — zmiana struktury sektora bankowego. Zmniejszenie koncentracji aktywów państwowych, wzmocnienie banków prywatnych i podniesienie jakości zarządzania mogą stworzyć dodatkowe warunki dla konkurencji i współpracy międzynarodowej.
Czwarte — realizacja krajowej strategii fintech. Jej wyniki należy oceniać po faktycznie uruchomionych usługach, zgodności systemów płatności i rozpowszechnieniu cyfrowych instrumentów finansowych, a nie po liczbie podpisanych porozumień.
Scenariusz bazowy zakłada stopniowe rozszerzanie integracji płatności międzynarodowych przy utrzymujących się różnicach w regulacjach krajowych. Bardziej korzystny scenariusz jest możliwy, jeśli Uzbekistan i sąsiednie państwa zdołają uzgodnić standardy techniczne, zapewnić stabilne działanie transgranicznych kanałów płatniczych i zwiększyć dostęp biznesu do finansowania międzynarodowego. Scenariusz negatywny wiąże się z zaostrzeniem zewnętrznych ograniczeń finansowych, opóźnieniami reform bankowych i sytuacją, w której liczne porozumienia technologiczne nie przekształcają się w poszukiwane usługi. To scenariusze analityczne, a nie oficjalne prognozy prawdopodobieństwa ich realizacji.
Architektura się kształtuje, ale jej efektywność trzeba jeszcze udowodnić
Uzbekistan rzeczywiście staje się bardziej widoczny na finansowej mapie Azji Centralnej. Potwierdza to wzrost gospodarczy, rozszerzanie handlu zagranicznego, wzrost aktywów bankowych i rozwój międzynarodowych usług płatniczych. Zmienia się też rola banków komercyjnych: jedne rozwijają cyfrowe instrumenty płatności międzynarodowych, jak Octobank z integracją Alipay+, inne uczestniczą w programach finansowania handlu i międzynarodowego podziału ryzyk bankowych. Procesy te nie oznaczają jednak na razie tworzenia jednolitego regionalnego systemu finansowego. Wymaga to nie tylko rozwiązań technologicznych, ale także zgodnych standardów, skutecznych regulacji, niezawodnych stosunków korespondenckich i zaufania między instytucjami finansowymi różnych krajów.
Najtrafniejsza ocena zachodzących procesów jest następująca: Uzbekistan tworzy jeden z ważnych elementów przyszłej architektury finansowej Azji Centralnej, ale jego ostateczne miejsce w tym systemie będzie określane praktyczną efektywnością rozliczeń międzynarodowych. Dla biznesu główny rezultat powinien wyrażać się nie w liczbie nowych platform płatniczych, lecz w możliwości szybszego, niezawodniejszego i tańszego przeprowadzania operacji między krajami. Właśnie według tego kryterium w najbliższych latach będzie można oceniać, jak skutecznie Uzbekistan przekształca wzrost gospodarczy i modernizację bankową w trwałą przewagę regionalną.
